ELEKTRİK ENERJİSİ NEDİR?

 / Elektrik enerjisi nedir?

 

ELEKTRİK NE DEMEK?

Elektrik enerjisini tanırken, Türk Dil Kurumunun Elektrik Kelimesinin Anlamı ile başlayalım,

  1. İsim, Fizik- Maddenin elektron, pozitron, proton vb. parçacıklarının hareketiyle ortaya çıkan enerji türü
  2. Bu enerjinin gündelik hayatta kullanılan biçimi
  3. Bu enerjiden elde edilen aydınlanma
  4. Fiziğin, bu enerji ile oluşan olaylarını inceleyen kolu
  5. Çarpıcılık, cazibe, canlılık

ELEKTRİK ENERJİSİ NEDİR?

Elektrik enerjisi elektronların hareket etmesiyle meydana gelen bir enerji çeşididir yani mekanik, ısı ve ışık enerjisinin elektriğe dönüşmesiyle elde edilir. Elektrik enerjisine olan ilgi 1880 li yıllarda başlamış ve Thomas Edison’un ampulü keşfetmesiyle aydınlatmada kullanılmıştır. Aydınlatma amacıyla kullanılan ilk elektrik dinamolarla üretilmiş, dinamoyu tahrik kaynağı olarak buhar makineleri kullanılmıştır.1880’li yıllarda hayatımıza giren elektrik enerjisinin sanayide kullanılması ve verim bakımından diğer enerji çeşitlerine oranla daha iyi bir verim vermesi nedeniyle elektrik enerjisinin kullanımı yaygınlaşmıştır.

ELEKTRİK ENERJİSİNİN ÜRETİMİ

Hanelerde, sanayide ve işyerlerinde kullanılan elektrik enerjisi, elektrik santrallerinde üretilmektedir. Elektrik enerjisi su türbini buhar türbini gibi tahrik kaynağının jeneratörün döndürmesiyle stator sargılarında elektrik enerjisine dönüşmektedir. Üretilen enerjinin büyük bir kısmı rüzgâr, fosil yakıtlar, nükleer ve füzyon gibi kaynaklardan elde edilmektedir. Buhar türbinleri, içten yanmalı motorlar, su türbinleri ve rüzgâr türbinleri elektrik enerjisi üretmek için Türkiye’de en yaygın olarak kullanılan metotlardandır. Dünyada elektrik üretiminde ise çoğunlukla buhar türbinleri kullanılmaktadır.

ELEKTRİK ENERJİSİNİN KULLANIM ALANLARI

Haberleşme cihazlarının, radyo, televizyon, telefon ve bilgisayar gibi birçok cihaz elektrik enerjisi sayesinde çalışmaktadır. Elektrik enerjisinin kullanım alanları oldukça geniştir. Sanayide kullanılan makinelerin verimlerinin yüksek olması yani enerji kaybının en az seviyeye indirmesi bakımından diğer enerji çeşitlerine kıyasla ön plandadır. Yine elektrik  enerjisinin ısı enerjisine kolayca çevrilmesinden dolayı elektrik  ocaklarının ve sobaların kullanımı yaygınlaşmıştır. Enerji  kaynaklarının hepsi insanların günlük yaşamına kolaylık sağlamak amacıyla kullanılmıştır fakat  bugün elektrik  çağında yaşamaktayız ve günümüzde gerek başka enerji çeşitlerine kolayca çevrilmesi ,gerekse verim açısından önemli bir paya sahip olmasından dolayı günümüzde en çok kullanılan enerji çeşididir.

MESKENLERDE ve SANAYİDE ELEKTRİK ENERJİSİNİN KULLANIMI

Meskenlerde(evlerde)kullanılan süpürge, çamaşır bulaşık makinesi ve diğer birçok küçük cihazlarda elektrik enerjisi kullanılır. Meskenlerdeki teknolojik ürünlerin birçoğu elektrik enerjisi sayesinde çalışmaktadır. Bireylerin daha iyi bir yaşam sürmek istemleri nedeniyle son yıllarda elektrik enerjisinin kullanımı artmıştır. Meskenlerde elektrik enerjisinin kullanımı meteorolojik duruma göre ısınma/soğutma ve aydınlatmasında rol oynar

Elektriğin sanayide kullanılma yerleri de sayılmayacak kadar fazladır. Sanayide amaç verimi en yüksek seviyede tutarak enerji kaybının en az seviyeye indirmektir. Verimi açısından ve diğer enerji çeşitlerine kolayca çevrilmesi bakımından sanayide de elektrik enerjisi kullanılmaktadır. Türkiye 23 ülke arasında sanayi elektrik tarifesinde 8.sıradadır. Uluslararası karşılaştırmalar açısından sanayideki hem nominal hem de oransal olarak daha yüksek olması sanayinin rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. Çünkü elektrik enerjisi sanayinin en önemli girdilerinden birisidir.

ELEKTRİK ENERJİSİNİN İLETİMİ VE DAĞITIMI

Elektrik enerjisinin depolanmaması nedeniyle üretilen enerjinin hizmete sunulması ve devamlı çalışan sistemlerin kurulması ile mümkündür. Bu devamlılık trafolar, direkler, teller, izole türler, paraduflar ve bunun gibi araçların kontrolü bir şekilde çalışması ile mümkündür. Elektrik üretim santralleriyle tüketim merkezleri ile bağlantı iletişim şebekesi ve enterkonnekte sistemler vasıtasıyla sağlanır.

Elektrik tüketimi mevsim, gün, bölge ve saate göre değişmektedir. Elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımı kontrollü ve planlı bir şekilde uygun değerlere getirilerek elektrik enerjisinin dağıtım ve pazarlamasından sorumlu tüm kuruluşlardan hizmete sunulmaktadır. Elektrik enerjinin dağıtımı üretim ve iletim merkezlerindeki karmaşık bir programlama sistemiyle gerçekleşir. Elektrik enerjisinin dağıtımı bir kablo şebekesiyle yüksek gerilimde taşınabilme özelliğine sahiptir. Bugünkü yüksek gerilim hatları 765000 volta ulaşmıştır.

Akım aboneliklere dağıtılmadan önce  trafolar sayesinde uygun değerlere getirilerek  kullanıcıya sunulmaktadır.Elektrik enerjisinin dağıtımı Türkiye Elektrik İletim (TEİAŞ)tarafından hazırlanarak uygulanmakta olan bir plana göre Türkiye çapında yapılır.Elektrik enerjisinin nakledilmesi sırasında nakil hatlarındaki dirençlerden dolayı enerji kaybı yaşanmaktadır.Kaybı en aza indirmek için süper iletken kablolar düşünülmektedir.

TÜRKİYE’DE ELEKTRİK ENERJİSİ

Türkiye’de elektrik enerjisi ilk kez 1902 yılında Tarsus’ta kurulan bir hidroelektrik santral ile üretilmeye ve kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde yenilenebilir bir enerji çeşidi olması ve maliyetinin düşük olması nedeniyle rüzgâr enerjisine olan ilgi artmıştır. Türkiye’de elektrik piyasalarını düzenlemek amacıyla 2001 yılında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu(EPDK) kurulmuştur. Bağımsız nitelikte olmasından dolayı enerji piyasalarının tarafsız bir otorite tarafından ekonomik kurallar dikkate alınarak yönetilmesi hedeflenmektedir. EPDK enerji ile ilgili tüm işlerde yetkili tek kurumdur.

Türkiye’de elektrik enerjisi ihtiyacının %60-65ni dışarıdan karşılamaktadır.Türkiye kendi elektrik enerjisini üreterek dışarıya olan bağımlılığı en aza indirmeyi planlamaktadır.Bu kapsamlar dahilinde  2015 yılında kesinleşmiş verilere göre Türkiye’de kurulu güç 73.147,6 MW olarak kayda geçmiştir.Verilere göre Doğalgaz +LNG 29,0 % , kömür 20,8%,güneş 0,3%,rüzgar 6,2%,hidrolik(akarsu)9,3% ,hidrolik(barajlı) 26,1% ,jeotermal 0,9% ,termik(diğer) 7,6%  dır.Görüldüğü üzere ülkemizde en çok kullanılan elektrik santrali doğalgaz yapılıdır  fakat her geçen gün Türkiye’de elektrik enerjisi ihtiyacı artmıştır ve buna bağlı olarak düşük maliyetli fakat verimi yüksek olan  elektrik santralleri kurulmaya başlanmıştır.

SON 10 YILIN ELEKTRİK ÜRETİM VE TÜKETİMİ

Yıllar

Üretim

 

Tüketim

2005

160.794

 

153.452

2006

176.300

 

174.637

2007

191.558

 

190.000

2008

198.418

 

198.085

2009

194.813

 

194.079

2010

211.208

 

210.434

2011

229.395

 

230.306

2012

239.497

 

242.370

2013

240.154

 

246.357

2014

250.436

 

257.220

2015

260.135

 

263.447

 

 

 

 

Değerler  GWH cinsinden verilmiştir